PHẠM PHƯƠNG LAN - LỜI YÊU VẪN ĐẦY
Gặp
ngoài đời, người ta thường thấy Phạm Phương
Lan trong dáng vẻ tươi tắn, yêu kiều. Một người
dẫn chương trình duyên dáng, sắc sảo. Một nhà
thơ xinh đẹp, khả ái. Nhiều cách nói, nhiều người
nói về Lan, đều quy về một người đàn bà đẹp,
trời cho cả nhan sắc và tài thơ. Thân hơn một chút,
hiểu thêm một chút, Phạm Phương Lan là một
người thơ, yêu thơ. Trong thơ lời yêu vẫn đầy. Thơ
như đồng hành, thơ đem hương hoa tặng Lan dọc
đường đời.
Đọc
thơ Phạm Phương Lan, lắm người đôi lúc
phân vân: Kiêu hãnh đấy, nhan sắc đấy nên đa đoan
đấy, vậy mà thơ pha lẫn yếu đuối, dịu dàng, không
gian thơ bàng bạc nỗi buồn. Nhưng ngẫm lại,
điều đó là tất yếu, những đa đoan đời gói hết vào
thơ. Chính cuộc sống đem lại sắc màu cho thơ Phạm
Phương Lan với khoảng trời thơ riêng Lan, nhất
là khi được đọc “Mật ngữ em”, tập thơ mới nhất
của Phạm Phương Lan, NXB Hội Nhà văn. Một
tập thơ đầy đặn, ấp ủ nhiều năm của nhà thơ, đề
tài khá đa dạng bên cạnh mạch chủ đề chính là
tình yêu. Tập thơ cho thấy độ chín trong ngòi bút,
từ tư duy thơ đến thi pháp; ngôn ngữ thơ uyển chuyển,
lúc phóng khoáng, nông nàn, khi dịu dàng, mềm
mại. Ngôn từ đã có sức nặng, tạo những dấu ấn
cho người đọc bằng thủ pháp nghệ thuật đan xen
sự chân thành, dễ dàng tạo sự thấu cảm giữa những
tâm hồn đồng điệu.
Dĩ
nhiên với người đẹp bao giờ cũng là thơ tình
đi trước. Người hồng nhan, tình yêu thường buồn
nhiều hơn vui, thơ Phạm Phương Lan, vì thế cũng
đầy những hư hao, khắc khoải, những nồng nàn
dấu yêu và mất mát, chia lìa.
Mở
đầu tập thơ, Phạm Phương Lan cho ta thấy một
tình yêu đang độ nồng nàn. Ngày mới đến thật xanh,
điều gì khiến nàng lật tung cả những ngày, tóc,
buổi sáng, em và tôi?
Lật
tung ngày hôm qua
em
tìm một vần thơ mới
lật
tung từng sợi tóc mây
10
năm ngón ngắn dài mỏng miết
lật
tung buổi sáng hôm nay
ngực
thơ nõn nà đồng vọng
lât
tung
em
và tôi
khát
thèm
cuồng
vọng.
Câu
trả lời đã rõ. Mũi tên của thần tình ái lao đi.
Và người đó hiện ra. Và ngời ngời hạnh phúc. Và
chất ngất nhớ nhung:
Anh
mỉm cười từ trong từng nếp nghĩ
từng
nụ cười
dáng
đứng của em.
anh
mát lành hệt như sương đêm
dịu
dàng, mơn man như gió..
..Thần tình yêu ơi
Ta hận người
Bắt
ta nhớ anh.
(Anh
- Lời yêu sương đêm)
Không
phải người đàn bà đẹp nào cũng truân chuyên,
nhưng hiếm người đàn bà đẹp có tình yêu lặng
sóng. Phạm Phương Lan trời cho nhan sắc thì
cũng lấy đi nhiều sự bình yên trong cuộc đời. Và
cũng công bằng, trả lại cho Phạm Phương Lan được
làm thơ. Nên những bài thơ đó cũng quyến rũ,
đa đoan, đường nét lúc phô bày khi ẩn giấu, thấp
thoáng những triền mơ.
Ừ
sóng cứ lao xao
nỗi
nhớ anh lõa thể
chỉ
lòng em dâu bể
chiều
ngưng trôi hoang đàng
nỗi
nhớ anh cũng thể
tỏa
hương chiều hoang mang.
(Nỗi
nhớ lõa thể)
Tựa
đề bạo dạn, tâm ý phóng khoáng, lời thơ đẹp.
Lõa thể đặt trong ngữ cảnh này như ta hình dung
một bức chân dung tuyệt tác của các danh họa.
Nhưng phơi bày ra bởi sóng tràn qua,
sóng đánh cuốn đi những gì em muốn giấu, muốn cất giữ riêng
anh trong nỗi nhớ. “Lòng em dâu
bể, chiều ngưng trôi hoang đàng”, để rồi “tỏa hương chiều hoang mang”. Phải yêu đến thế nào mới có
những dòng thơ viết như lên đông, đẹp một cách
hoàng dại, cho người đọc cũng rối bời, hoang
mang.
Thơ
Phạm Phương Lan có rất nhiều nỗi nhớ. Trong
chập chờn tỉnh mê, thương nhớ ngập tràn, có
lời cất lên như một khẩn cầu. Đâu rồi người đẹp kiêu
sa, hay đã quên mình đi để nhớ người trọn vẹn?
Em
có được buồn không
khi
lòng tái tê nỗi nhớ
muốn
gào thét một cái tên mà sao không thể
anh
trôi như áng mây trời
chúng
mình xa nhau vừa bằng tiếng nấc
nghẹn
ngào rơi giữa thinh không.
Cũng tiếng nấc ấy, rơi giữa
trời mà vang vọng:
Xin
đấng chúa trời cứu rỗi hiện sinh
cho
em được quên đi tháng ngày trìu mến
cho
phút giây trong nhau hòa quyện
chỉ
còn là khoảng trống hư không.
(Xin
người đừng lặng câm)
Thơ
Phạm Phương Lan không có những tuyên
ngôn hay dài dòng đa sự. Thơ cũng như tình yêu,
có lý lẽ riêng và có cả những ngập tràn phi lý.
Nhưng có hề chi khi cứ dại khờ, yêu không toan
tính. Có rất nhiều những tình yêu như phương trình
vô nghiệm, bài toán không đáp số, khu rừng không
lối ra mà vẫn đắm đuối đời người. Yêu là yêu,
thế thôi. Thế thôi mà xa xót, đắng cả một đời.
Người
chở nụ cười về đâu
mây
trời lập trình u ám
ta
vũ vần không giới hạn
buồn
rơi, vô nghiệm cuộc tình.
Biết
là vô vọng mà vẫn mong chờ, khắc khoải:
Người
chở giùm ta màu nắng
về
phía bảy sắc cầu vồng
người
chở giùm ta màu xanh
về
phía chân trời hy vọng.
(Tình vô nghiệm)
Những
câu thơ đẹp và buồn. Khác với không ít
người làm thơ thích trưng trổ nỗi buồn như một trang
sức, Phạm Phương Lan chọn cách đi bên nỗi buồn,
đi cùng nỗi buồn. Trong thơ Lan, nỗi buồn lặn
vào hay khúc xạ, trầm tích hoặc lấp lánh, đôi khi như
chấm sáng nhỏ trong đêm, cánh chim cuối trời, người
đọc vẫn nhận ra, đồng cảm, sẻ chia với nhà thơ.
Cái buồn từ trong ra ngoài, từ ngoài thấm vào trong,
buồn như một bản năng, thuộc tính, nhưng là
cái buồn sâu lắng, dịu dàng. Soi mình trong nỗi buồn
nên dường như câu thơ trong veo hơn.
Chẳng
cần buồn ngày hôm qua
đắng
cay đừng nhớ
chỉ
cần biết trong tôi
em
là viên ngọc bích
nhiệm
màu.
(Nụ
cười thênh thênh)
Phạm Phương Lan tự sự về mình một cách nhu mì, một lời thưa
nhỏ nhẹ, một phác thảo chân dung. Không kiêu sa, khoảng cách vừa
đủ, lửa trong mưa
vừa ấm, nụ cười an nhiên:
Không
khái niệm mùa hoa,
màu
sắc cứ rong chơi
em
thuộc về miền thiểu số
người
đàn bà thơ ẩn trú trong em như cơn gió
du
dương thổi suốt bốn mùa
em
thắp đèn, nhóm lửa trong mưa
thổi
bạt giá băng lòng ai bão nổi
gieo
ngọn nguồn yêu thương,
chờ
bình yên ngày mới
khoe
nụ cười từ trong trái tim đau.
(Người
đàn bà đa đoan)
Lúc
này, người đàn bà thơ lên tiếng, sau những
lời như giãi bày nhỏ nhẹ lại là thông điệp có
phần mạnh mẽ, như thêm một lần xác tín nữ quyền.
Những nhan sắc thanh tao, với trái tim đầy
những vết của cuộc đời vẫn chất chứa yêu thương.
Những người đàn bà làm thơ có quyền tự hào
và tự tin bước qua những thác ghềnh:
Vâng,
chúng em
những
người đàn bà rong
chơi
đã
hơn nửa đời cuốc cày
trên
cánh đồng chữ nghĩa
gia
tài lận lưng mỗi đứa chỉ dặm ba cuốn
sách dâng đời làm mật ngữ
thừa nửa mảnh đời
không biết ghép vào đâu
những người đàn bà không biết lả lơi
chỉ quắt quay thương tiếng à ơi phận bạc
cùng nắm tay nhau vượt qua ghềnh thác
đôi rắt réo dập vùi miệng thế gươm đao.
(Phơi khô muộn phiền)
Xưa Quang Dũng với “Đôi bờ” từng viết “Thoáng hiện em về
trong đáy cốc/ nói cười như chuyện một đêm mơ”, thì nay trong đáy cốc của Phạm
Phương Lan là vầng trăng tan:
Ta ngỡ ngàng chẳng biết vì đâu
Trăng đã tan vùi đáy cốc
Rượu nhạt rồi mà mỗi em mím chặt.
(Thừa ta cạnh đêm rằm)
Chiếc cốc ấy đã rơi, rượu đã không còn. Thêm một cuộc
tình đổ vỡ, chia ly, không thể cứu vãn:
Em đàn bà
đã bao lần vụn vỡ
nỗi đau này là vết rạn mà thôi
anh được gì khi tim em tan vỡ
được những gì ngoài nước mắt em khô
(Tầm gai thay áo)
Nhưng không thể mãi than van, tiếc nuối. Dù có nghe dư vị
chát đẳng song qua những câu lục bát nhuần nhị này, đã dặn lòng phải bình tâm,
dứt khoát ngẩng cao đầu mà bước:
Từ ngày người bỏ vào thương
dặm ba nhỏn mặn, một lường chát chua
đảo điên dậu nát, màn thưa
thì coi như nợ đã vừa tính tính xong.
(Thả gió đi rong)
Trong hành trình tiếp diễn của đời người, đôi khi lại dắt
đưa về những miền ký ức. Buồn hay vui, hạnh phúc hay khổ đau thì cũng đã đong đầy,
theo thời gian sẽ rêu phong, mờ dấu. Trong buổi chiều nào đó, gót hồng ngược miền
gió, ngược vệt nắng, ngược bãi sông, để rồi:
Ngược về ngày tháng bên nhau
trăm lần xác xao vụn vỡ
chòng chành vạt trời hương nhớ
ngược lòng huơ hoác sương mờ.
(Ngược em)
Cứ thế, “Mật ngữ em” dắt đưa người đọc vào thế giới thơ
Phạm Phương Lan để lắm khi thấy lòng ngổn ngang và “huơ hoác sương mờ”. Bên cạnh
những tứ thơ táo bạo, lời thơ đắm say, những nỗi niềm đằm thắm, nhà thơ còn có
những suy tư về đời một cách sâu sắc. Điển hình như bài thơ dưới đây về đại dịch
Covid-19. Phải qua những thảm họa như đại hồng thủy hay những đại dịch, nhân loại
mới nhận ra nhiều điều đã lãng quên hay xem nhẹ trong cuộc sống; những giá trị
cũ và mới được nhận diện, con người sẽ phải thay đổi cách sống, nhìn về cuộc sống
bằng đôi mắt khoan dung và lượng thứ hơn. Sau chiếc khẩu trang là những con người,
kẻ xấu người tốt, ai rồi cũng phải lìa xa cuộc sống, ai cũng chỉ có một cuộc đời
để sống. Một dấu lặng Phạm Phương Lan để lại cho người đọc tự suy ngẫm và đồng
cảm với nhà thơ.
Trong cái hỗn mang thời bệnh dịch
tôi nhận ra mặt người qua chiếc khẩu trang
sau chiếc khẩu trang ai người lầm lũi
ai cách lỵ ai, ai hờn tủi trách đời
ai chữa trị cứu người chẳng kịp nghỉ ngơi
ai đắng cay vung tiền bỏ mạng
thời dịch bệnh, lòng ngay gian lột trần như ban sáng
dẫu chiếc khẩu trang che kín mặt người
ai cười, ai khóc, vinh nhục ai ơi
ai nào khác ai sau ba tấc đất.
(Sau lớp khẩu trang)
Trong chừng mực nào đó, thơ cũng là cứu rỗi. Thơ đem lại
sự cân bằng sau những chênh chao, bình yên sau đổ vỡ. Thơ như một nơi an trú đầy
tin cậy, để tâm thế như nhiên. Và người đàn bà đa đoan như Phạm Phương Lan tự
nhận vẫn cùng thơ đi bên nỗi buồn, vẫn là người đàn bà thơ kiêu hãnh. Sự tự tại
của tâm hồn như một lời nhắc, bởi lời yêu chưa cạn.
Vượt đau khổ úa nhàu
vẽ vào cao xanh bồng bềnh trắng muốt
chấm đôi mắt nhung huyền thảng thốt
bật tiếng khóc, cười, sướng, khổ nhân gian.
(Người đàn bà đa đoan)
Và đâu đây ta nghe tiếng cười, đủ để vui trở lại, để tiếp
tục cho đời những câu thơ đẹp:
Cuộc đời bến đỗ nơi nao
hờn ghen chi phận má đào tơ duyên
phơi khô cho hết muộn phiền
nụ vui khanh khách đầy phiên chợ đời./.
TP HCM, thu 2021
Nhà thơ BÙI PHAN THẢO